Vi khuẩn coliform là gì? Cách xử lý nước nhiễm coliform

Vi khuẩn coliform là nhóm vi sinh vật được sử dụng làm chỉ thị ô nhiễm vi sinh trong nước và thực phẩm. Sự xuất hiện của coliform, đặc biệt là E. coli, có thể cảnh báo nguy cơ nhiễm phân, gây hại cho sức khỏe. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ vi khuẩn coliform là gì, nguồn gốc của chúng, mức độ giới hạn cho phép trong nước và thực phẩm cũng như các phương pháp xử lý nước nhiễm coliform hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe người dùng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Vi khuẩn coliform là gì?

Vi khuẩn coliform là một nhóm vi khuẩn gram âm, hình que, kỵ khí tùy tiện và không sinh bào tử. Chúng có khả năng lên men đường lactose, tạo ra hơi, axit và aldehyde trong khoảng 24–48 giờ. Coliform có thể tồn tại trong nhiều môi trường như đất, nước (bao gồm nước sinh hoạt, nước uống và nước trong nuôi trồng thủy sản), thực phẩm và chất thải của động vật.

Coliform không phải là một loài vi khuẩn đơn lẻ mà là một nhóm gồm khoảng 18 loài khác nhau, được sử dụng như chỉ thị sinh học phản ánh mức độ ô nhiễm vi sinh vật trong nước và thực phẩm. Dựa vào đặc điểm sinh học và nguồn gốc, vi khuẩn coliform thường được chia thành 3 nhóm chính:

• Tổng coliform (Total coliform): Đại diện cho nhóm vi khuẩn có mặt trong môi trường tự nhiên, không nhất thiết liên quan đến ô nhiễm phân.
• Coliform phân (Fecal coliform): Là nhóm vi khuẩn có nguồn gốc từ phân người và động vật máu nóng.
• E. coli (Escherichia coli): Là đại diện tiêu biểu nhất của coliform phân, thường cư trú trong ruột non của động vật và con người. Phần lớn các chủng E. coli vô hại, song một số chủng có thể gây tiêu chảy, viêm ruột, trong đó phổ biến là E. coli O157:H7.

Sự hiện diện của vi khuẩn coliform, đặc biệt là E. coli trong nguồn nước, là dấu hiệu cảnh báo nước bị ô nhiễm phân và có nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, chỉ số coliform thường được dùng để đánh giá chất lượng nước và khả năng an toàn trong sử dụng sinh hoạt hoặc sản xuất thực phẩm.

Nguồn gốc vi khuẩn coliform

Vi khuẩn coliform có nguồn gốc tự nhiên và tồn tại phổ biến trong nhiều môi trường sống.

Nhóm vi khuẩn này thường phát sinh từ các yếu tố sau:

Hệ tiêu hóa của người và động vật máu nóng: Đây là nguồn chính sinh ra coliform phân và Escherichia coli (E. coli). Vi khuẩn được đào thải qua phân và có thể xâm nhập vào nguồn nước khi chất thải không được xử lý đúng cách.

Đất và lớp mùn hữu cơ: Nhiều loài coliform sống tự nhiên trong đất, đặc biệt ở những khu vực có phân hủy hữu cơ như bùn ao, phân bón hoặc xác động vật. Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng dễ dàng lan truyền vào nước ngầm hoặc nước mặt.

Nguồn nước bề mặt: Ao, hồ, kênh rạch thường bị ô nhiễm coliform do tiếp nhận nước thải sinh hoạt, chất thải nông nghiệp, phân gia súc và nước mưa mang theo tạp chất từ môi trường xung quanh.

Hệ thống thoát nước và xử lý nước kém hiệu quả: Đường ống rò rỉ, bể chứa hở hoặc các hệ thống xử lý nước thải không đạt tiêu chuẩn là điều kiện để vi khuẩn coliform sinh sôi và phát tán vào nguồn cấp nước.

Mặc dù không phải tất cả coliform đều gây bệnh, nhưng sự có mặt của chúng, đặc biệt là E. coli, là dấu hiệu cảnh báo nguồn nước đã bị ô nhiễm phân. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ nhiễm các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn tiêu chảy, thương hàn, tả hoặc virus viêm gan A.

Chỉ số coliform trong nước và thực phẩm

Chỉ số coliform phản ánh mức độ an toàn vi sinh trong nước và thực phẩm. Theo QCVN 8-3:2012/BYT và tiêu chuẩn Codex quốc tế, giới hạn cho phép như sau:

• Sữa tiệt trùng, sữa chua, kem: Không phát hiện trong 1g hoặc 1ml
• Thực phẩm chế biến sẵn: ≤100 CFU/g
• Nước uống đóng chai: Không phát hiện trong 100ml
• Thủy sản, thịt chế biến: Tổng coliform ≤10²–10³ CFU/g tùy loại

Nếu vượt giới hạn, sản phẩm có nguy cơ gây ngộ độc và lây lan bệnh qua đường tiêu hóa. Vì vậy, kiểm soát chỉ số coliform là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Tìm hiểu thêm: Bể anoxic là gì? Cấu tạo, nguyên lý và ứng dụng trong xử lý nước thải

Nguyên nhân nguồn nước nhiễm coliform

Nước bị nhiễm coliform chủ yếu do ảnh hưởng từ chất thải và vệ sinh môi trường kém:

• Chất thải sinh hoạt, công nghiệp, phân động vật xử lý không đúng cách, làm vi khuẩn coliform thấm vào đất và mạch nước ngầm
• Nhà máy xử lý nước không triệt để, khiến vi khuẩn còn tồn tại trong nước sinh hoạt
• Nước giếng khoan gần khu vực ô nhiễm, không qua lọc hoặc xử lý
• Hệ thống đường ống nước bị rò rỉ, han gỉ, tạo điều kiện vi khuẩn xâm nhập
• Chứa nước trong vật dụng không đậy kín, khiến vi sinh vật dễ xâm nhập từ môi trường
• Sử dụng nước mưa chưa xử lý, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm coliform từ bụi, phân chim, lá cây, v.v.

Để đảm bảo an toàn, cần thường xuyên kiểm tra chất lượng nước và có biện pháp xử lý phù hợp trước khi sử dụng.

Xem ngay: COD trong nước thải là gì? Cách đo, xử lý và tiêu chuẩn mới nhất 2025

Các cách xử lý nước nhiễm coliform

Vi khuẩn coliform trong nước sinh hoạt là dấu hiệu cảnh báo ô nhiễm vi sinh, tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh đường tiêu hóa nếu không được xử lý kịp thời. Dưới đây là các phương pháp phổ biến và hiệu quả được áp dụng để xử lý nước nhiễm coliform, phù hợp với cả hộ gia đình lẫn quy mô công nghiệp.

Khử trùng bằng hóa chất Clo

Sử dụng Clo là một trong những phương pháp xử lý vi khuẩn coliform hiệu quả, được áp dụng rộng rãi trong các hệ thống cấp nước tập trung và hộ gia đình.

• Cách thực hiện: Pha clo (hoặc Javen) với liều lượng phù hợp (thường 0,3–0,5 mg/l) vào nước cần xử lý.
• Ưu điểm: Hiệu quả diệt khuẩn cao, chi phí thấp, dễ thực hiện.
• Lưu ý: Cần kiểm soát liều lượng để tránh dư lượng clo trong nước gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Chiếu tia cực tím (UV)

Tia UV có khả năng phá hủy DNA của vi khuẩn coliform, làm chúng mất khả năng sinh sản và hoạt động.

• Cách thực hiện: Lắp đặt thiết bị đèn UV tại điểm cuối hệ thống lọc nước hoặc tại đầu vòi nước uống.
• Ưu điểm: Không sử dụng hóa chất, không tạo sản phẩm phụ, diệt khuẩn nhanh.
• Hạn chế: Nước đầu vào cần trong, không chứa nhiều cặn bẩn để UV hoạt động hiệu quả.

Lọc bằng hệ thống RO (thẩm thấu ngược)

Công nghệ lọc RO sử dụng màng lọc siêu nhỏ (0,0001 micromet), có khả năng loại bỏ đến 99,99% vi khuẩn coliform cùng các kim loại nặng và tạp chất khác.

• Ưu điểm: Cho ra nước đạt tiêu chuẩn uống trực tiếp, an toàn cao.
• Ứng dụng: Phổ biến trong các hộ gia đình, văn phòng và nhà máy.
• Lưu ý: Nên bảo trì định kỳ màng lọc để duy trì hiệu quả lọc.

Khử trùng bằng ozone

Ozone là chất oxy hóa mạnh, có khả năng tiêu diệt vi khuẩn coliform một cách nhanh chóng chỉ trong vài giây.

• Cách thực hiện: Sử dụng máy ozone để đưa khí ozone vào nước cần xử lý.
• Ưu điểm: Hiệu quả nhanh, không để lại dư lượng hóa chất.
• Hạn chế: Chi phí đầu tư thiết bị cao, chủ yếu sử dụng trong quy mô lớn.

Phơi nước dưới ánh sáng mặt trời (phương pháp SODIS)

Phương pháp này sử dụng tia cực tím trong ánh nắng để tiêu diệt vi khuẩn coliform trong nước.

• Cách thực hiện: Đổ nước vào chai nhựa trong suốt, đặt dưới nắng tối thiểu 6 giờ.
• Ưu điểm: Đơn giản, tiết kiệm, phù hợp với vùng không có điện.
• Hạn chế: Không phù hợp xử lý khối lượng lớn, hiệu quả thấp vào ngày nhiều mây.

Lắp đặt hệ thống lọc tổng đầu nguồn

Hệ thống lọc tổng là giải pháp toàn diện, kết hợp các công nghệ lọc thô, than hoạt tính, màng lọc tinh và đèn UV.

• Ưu điểm: Loại bỏ vi khuẩn coliform, clo dư, cặn bẩn và kim loại nặng ngay từ đầu nguồn.
• Ứng dụng: Thích hợp cho biệt thự, chung cư, nhà máy, trường học.
• Chi phí: Cao hơn so với các giải pháp đơn lẻ nhưng hiệu quả toàn diện và lâu dài.

Xem thêm: TSS là gì? Hướng dẫn xử lý và tiêu chuẩn mới nhất 2025

Kết luận

Vi khuẩn coliform là chỉ dấu cảnh báo nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng trong nước và thực phẩm. Nếu không được kiểm soát đúng cách, chúng có thể gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là các bệnh về đường tiêu hóa. Việc nhận biết nguyên nhân, theo dõi chỉ số coliform và lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp sẽ giúp người dùng chủ động bảo vệ bản thân và gia đình.

Nếu bạn đang cần kiểm tra chất lượng nước sinh hoạt hoặc tìm giải pháp xử lý nước nhiễm coliform hiệu quả, Công ty TNHH Công Nghệ Môi Trường Hồng Thái là đối tác tin cậy, chuyên cung cấp các dịch vụ và thiết bị xử lý nước đạt chuẩn. Hãy liên hệ ngay với Hồng Thái để được tư vấn miễn phí và đưa ra phương án tối ưu cho hệ thống nước của bạn.